Ảnh minh họa: China Daily.

Charles Schumer, thượng nghị sĩ đại diện cho bang New York, Mỹ đang đe dọa sẽ vận động lưỡng viện thông qua đạo luật trừng phạt việc Trung Quốc vì làm giá đồng nhân dân tệ. Trong khi đó Bộ trưởng Tài chính Mỹ Tim Geithner ủng hộ giải pháp ngoại giao để giải quyết mâu thuẫn và kêu gọi mọi người thận trọng. Nhà Trắng không muốn vấn đề tỷ giá ảnh hưởng xấu tới các mối quan hệ khác với Bắc Kinh.

Tình hình hiện nay bắt đầu có vẻ giống những diễn biến xảy ra vào năm 2005, khi George W. Bush lãnh đạo nước Mỹ và John Snow làm Bộ trưởng Tài chính. Khi đó ông Snow liên tục nhấn mạnh Trung Quốc sắp áp dụng tỷ giá linh hoạt hơn đối với đồng nhân dân tệ. Lời khẳng định của ông được chứng minh vào tháng 7/2005, khi đồng nhân dân tệ tăng giá nhẹ. Sau đó Bắc Kinh còn cho phép tỷ giá đồng nhân dân tệ so với đồng USD được dao động trong biên độ rộng hơn, nhưng sự thay đổi này diễn ra từ từ.

Nỗ lực hâm nóng mối quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington – thể hiện bằng việc Bộ trưởng Tài chính Mỹ Geithner bất ngờ gặp phó thủ tướng Trung Quốc trong tuần này – cho thấy diễn biến tương tự năm 2005 sẽ lặp lại trong vài tháng tới. Giới chuyên gia tại Washington ủng hộ các nỗ lực ngoại giao của Nhà Trắng. Eswar Prasad – giảng viên đại học Cornell và từng là giám đốc chi nhánh Quỹ Tiền tệ quốc tế tại Trung Quốc – nhận định: “Geithner đã thực hiện một hành động khôn ngoan nhằm giải tỏa áp lực từ Trung Quốc và cho phép hai nước có thêm thời gian để giải quyết những mối quan ngại của dư luận trong nước”.

Prasad nói thêm rằng căng thẳng sẽ tiếp tục lắng dịu bởi hai sự kiện: tỷ lệ thất nghiệp đã giảm nhiều hơn mong đợi và Trung Quốc đã hứng chịu thâm hụt thương mại trong tháng 3. Hai sự kiện đó sẽ khiến nhiều người không còn tin rằng ngày càng có nhiều người Mỹ mất việc vì Trung Quốc.

Trong vài tháng gần đây Washington tỏ ra giận dữ về việc Trung Quốc không chịu tăng tỷ giá đồng nhân dân tệ. Phía Bắc Kinh chỉ trích Mỹ về thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, cuộc gặp giữa Tổng thống Barack Obama với Đà Lai Lạt Ma và quyết định rút khỏi Trung Quốc của Google.

Nhưng một bộ phận dư luận tại Bắc Kinh coi những biện pháp gần đây của cả hai nước là sự khởi đầu của nỗ lực hâm nóng quan hệ song phương.

“Rõ ràng Mỹ và Trung Quốc đang đàm phán để đạt được một thỏa thuận lớn. Hai nước cũng đang bắt đầu hợp tác trong hàng loạt vấn đề”, Xiao Geng, giám đốc Trung tâm chính sách xã hội Brookings thuộc Đại học Thanh Hoa tại Bắc Kinh, phát biểu.

Trong vài tuần gần đây nhiều quan chức Mỹ, trong đó có Tổng thống Obama, đã công khai nhắc lại quan điểm của Mỹ rằng Đài Loan và Tây Tạng thuộc lãnh thổ Trung Quốc. Giới phân tích Trung Quốc cho rằng động thái đó đã xoa dịu giới chức Bắc Kinh, khiến họ chấp nhận thỏa hiệp với Washington về những vấn đề quan trọng.

“Bằng cách cam kết rằng Mỹ không hề thay đổi chính sách cơ bản đối với những lợi ích nền tảng của Trung Quốc, ông Obama đã trao cho các nhà lãnh đạo Trung Quốc một chiếc thang để bước xuống”, Chu Shulong, giám đốc Viện Nghiên cứu chiến lược tại Đại học Thanh Hoa, bình luận.

Chu dự đoán có thể Bắc Kinh sẽ cho phép đồng nhân dân tệ tăng giá dần dần, song mọi động thái sẽ phải được “căn giờ” chính xác để dư luận Trung Quốc không có cảm giác rằng chính phủ chịu thua trước áp lực của Mỹ.

“Trên thực tế việc tăng giá đồng nhân dân tệ một cách từ từ không hề gây hại tới những lợi ích của Trung Quốc vì nó cho phép Bắc Kinh giải quyết nhiều vấn đề trong nước, chẳng hạn như lạm phát”, Chu nói.

Nhưng phản ứng của quốc hội Mỹ có thể sẽ phụ thuộc vào mức độ tăng giá của tiền tệ Trung Quốc. Vào năm 2005 Bộ trưởng Tài chính Mỹ John Snow từng thuyết phục thượng nghị sĩ Schumer hoãn yêu cầu quốc hội áp đặt các loại thuế mới đối với hàng hóa Trung Quốc để trừng phạt chính sách khống chế tỷ giá đồng nhân dân tệ.

Ngày 7/4 thượng nghị sĩ Schumer bày tỏ sự hoài nghi rằng đối thoại với giới chức Trung Quốc sẽ mang đến kết quả tốt đẹp hơn so với việc thông qua dự luật trừng phạt. Ông đã tranh thủ kỳ nghỉ của quốc hội trong dịp lễ Phục sinh để tham quan hàng loạt nhà máy thép và công ty sản xuất hàng hóa tại bang New York.

Giới phân tích cho rằng khả năng dự luật trừng phạt Trung Quốc của ông Schumer được thông qua tại quốc hội Mỹ vào cuối tháng 5 là rất thấp. Tuy nhiên, nếu đồng nhân dân tệ chỉ tăng giá một cách khiêm tốn như năm 2005 thì rất có thể dư luận Mỹ sẽ gây sức ép để quốc hội thông qua các biện pháp trừng phạt Trung Quốc.

Chris Nelson, biên tập viên của tờ Asia Newsletter, nhận định rằng những luận điệu cứng rắn từ quốc hội Mỹ đã dẫn tới sự nhượng bộ của Bắc Kinh.

“Đương nhiên thượng nghị sĩ Schumer chưa hài lòng với tình thế hiện nay. Nhưng dự luật của ông ấy là một công cụ hữu ích đối với Tổng thống Obama”, Nelson nói.

Tình trạng căng thẳng 2005 lắng dịu mà không để lại bất kỳ mâu thuẫn lớn nào. Cuộc tranh cãi năm 2010 có vẻ như đã có lối thoát vào tuần trước, nhưng Mỹ và Trung Quốc còn phải vượt qua một chặng đường dài trước khi nó thực sự chấm dứt.

Minh Việt (theo CNN)